100 jaar Nederlandse Rode Kruiscollecte

De landelijke collectes van het Nederlandse Rode Kruis kenden tussen 1922 en 2022 een lange geschiedenis van groei, tegenslagen en veranderingen. De eerste landelijke collecte vond plaats in september 1922 en leverde een bescheiden bedrag op.

Vanaf 1923 werd ook voor het eerst gestart met het uitgeven van affiches met als doel om de nationale collecte aan te kondigen, te promoten en om zo een hogere opbrengst te genereren. In de jaren twintig werden de opbrengsten beïnvloed door economische omstandigheden, natuurrampen, slecht weer en organisatorische problemen, zoals een tekort aan vrijwilligers en collectanten. Ondanks deze uitdagingen steeg de opbrengst van ongeveer ƒ 34.000 in 1925 naar ruim ƒ 60.000 in 1927.

Tijdens de economische crisis van de jaren dertig daalden de inkomsten sterk. Na een piek van bijna ƒ 62.000 in 1930 zakte de opbrengst naar ongeveer ƒ 37.000 in 1932. Een tijdelijke opleving volgde in 1935 dankzij de publieke belangstelling voor de Nederlandse Rode Kruis-ambulance in Ethiopië (destijds bekend als Abessinië). De Italiaanse invasie onder leiding van Mussolini leidde daar tot een acute behoefte aan medische en humanitaire hulp voor de getroffen bevolking. In 1936 werd de collecte in Schiedam zelfs onderbroken door de explosieramp met het schip Petrakis Nomikos, maar na hervatting bracht de inzameling daar meer op dan in voorgaande jaren.

De mobilisatie van het Nederlandse leger in 1939 vereiste ook van het Rode Kruis omvangrijke voorbereidingen voor de opvang en verzorging van zieke en gewonde militairen. De hiermee gepaard gaande kosten leidden tot een financieel tekort, waarvoor begin 1940 een grootschalige landelijke collecte werd gehouden.

Na de bevrijding werd in 1945 een gezamenlijke landelijke collecte georganiseerd voor de wederopbouw van Nederland. Op 31 augustus 1945, de verjaardag van koningin Wilhelmina, organiseerden het Nederlands Volksherstel (NVH) en de Hulpactie Rode Kruis (HARK) daarom een landelijke collecte. In 1946 vond geen grootschalige collecte plaats, omdat het Rode Kruis zich voornamelijk richtte op het opsporen van krijgsgevangenen, vermisten en gesneuvelden. De collecte werd in 1947 hervat.

Een vernieuwde fondsenwervingscampagne in 1948, met steun van bioscopen, pers en radio, zorgde voor een sterke groei van de opbrengsten. Vanaf dat moment namen de inkomsten vrijwel voortdurend toe. In 1951 werd voor het eerst meer dan één miljoen gulden opgehaald, in 1964 meer dan twee miljoen en tijdens het honderdjarig bestaan van het Rode Kruis in 1967 meer dan drie miljoen gulden. De opbrengst groeide verder naar ruim vier miljoen gulden in 1973, meer dan negen miljoen in 1981 en bereikte een record van veertien miljoen gulden in 1993. Een bijzonder verhaal uit die periode betreft de opbrengst van de heer Pijlman afkomstig uit de regio Amsterdam. In 1991 ging hij gedurende twee weken iedere avond langs de deuren om te collecteren. Aan het einde van deze actie leverde hij maar liefst 21 volle collectebussen in bij het Rode Kruis, goed voor een totale opbrengst van ꬵ 11.265,45 gulden.

Vanaf 1993 zette een langdurige daling van de collecte-opbrengsten in. Veranderende geefgewoonten, mede door veelvuldig gebruik van de acceptgirokaart, een afnemend aantal vrijwilligers en collectanten en stijgende organisatiekosten maakten het steeds moeilijker om succesvolle huis-aan-huiscollectes te organiseren. Om de collecte te moderniseren introduceerde het Rode Kruis in 2014 een donatie-app, waarmee mensen via de smartphone van de collectant konden bijdragen. Ondanks deze vernieuwing bleven de opbrengsten teruglopen.

In 2020 maakte de Covid-19-pandemie een traditionele huis-aan-huiscollecte onmogelijk. De inzameling werd grotendeels digitaal georganiseerd en leverde € 146.514,- op. Andere fondsenwervingsacties en steun van particulieren, bedrijven en fondsen compenseerden een deel van het verlies.
In 2023 besloot het Rode Kruis definitief te stoppen met de jaarlijkse huis-aan-huiscollecte. Daarmee kwam na de laatste collecte in 2022 een definitief einde aan honderd jaar collecteren langs de deuren. De opbrengsten waren al jaren dalende, terwijl de organisatie veel tijd, vrijwilligers en collectanten en logistieke inzet vergde. Omdat de meeste inkomsten inmiddels uit andere fondsenwervende activiteiten en donaties kwamen, werd uiteindelijk besloten om de traditionele collecte te beëindigen.